چهار تجربه جهانی اقتصادی

چهار تجربه جهانی

  بزرگنمايي:

فصل تجارت - علی جوادی /دانشجوی دکترای اقتصاد 1. انگلستان: به اعتقاد برخی صاحب‌نظران در امر خصوصی‌سازی، انگلستان از جمله کشورهایی است که برای اولین‌بار و در یک فضای خالی از تجربه لازم و کافی حرکت خود را در امر خصوصی‌سازی شروع کرد و دستاوردهای قابل‌توجهی نیز از رهاورد این سیاست‌ها به‌دست آورد. تاریخ دو قرن گذشته انگلستان بیانگر روند رو به گسترش حوزه فعالیت اقتصادی دولت تا سال 1979 است. در طول قرن نوزدهم بنگاه‌ها و موسسات فراوانی که بیشتر در زمینه‌های حمل و نقل، ارتباطات، آب و برق، مسکن، بهداشت، آموزش و به‌طور کلی کالاها و خدمات عام‌المنفعه فعالیت می‌کردند، در تصدی دولت قرار گرفتند.

در قرن بیستم نیز ظهور مشکلات بازار، بحران بزرگ اقتصادی(1932-1929)، وقوع جنگ جهانی دوم(1945-1939) و مشکلات مربوط به آن و حاکمیت احزاب کارگری باعث گسترش هرچه بیشتر حوزه فعالیت دولت در اقتصاد انگلستان شد. تحولات سیاسی در انگلستان و به قدرت رسیدن حزب محافظه‌کار به رهبری مارگارت تاچر در اواخر دهه 70 همزمان با وخامت اوضاع اقتصادی موجب شد تا خانم تاچر در سال 1979 با شعار «دولت تاجر خوبی نیست» سیاست خصوصی‌سازی و واگذاری سهام بنگاه‌ها و موسسات دولتی به بخش خصوصی را در دستور کار خود قرار دهد. از آن زمان تاکنون بهبود کارآیی، کاهش هزینه‌ها و استقراض بنگاه‌های بخش دولتی، کاهش دخالت دولت در تصمیم‌گیری موسسات اقتصادی، گسترش پایه‌های مالکیت(سرمایه‌داری مردمی)، تشویق کارکنان در مالکیت واحدها و کاهش قدرت اتحادیه‌های کارگری از جمله مهم‌ترین و اساسی‌ترین اهدافی است که دولت انگلستان در روند خصوصی‌سازی دنبال کرده است.
همچنین مهم‌ترین روش‌هایی که در این کشور برای دستیابی به اهداف خصوصی‌سازی مورد استفاده قرار گرفته است عبارتند از: عرضه عمومی سهام، فروش مستقیم، واگذاری سهام بنگاه‌های دولتی به مدیران و کارکنان و در نهایت فروش دارایی‌ها به بخش خصوصی. نکته قابل‌توجه اینکه انگلستان پیش از اقدام به عرضه سهام شرکت‌ها و موسسات اقتصادی از طریق اقداماتی چون تجدید ساختار مالی، فیزیکی، تکنولوژی و مدیریتی بنگاه‌ها، تنظیم برنامه‌هایی برای کاهش نیروی کار مازاد، آزادسازی، مقررات‌زدایی و حذف موانع و مشکلات دست و پاگیر، قانون‌گذاری‌های لازم، تبلیغات و اطلاع‌رسانی وسیع و شفاف و ایجاد تعهد کامل سیاسی در قبال انجام خصوصی‌سازی توانست زمینه‌های لازم اقتصادی، اجتماعی و سیاسی را برای اجرای موفق این سیاست مهیا کند.
همچنین خصوصی‌سازی در انگلستان ابتدا از صنایع کوچک و خدمات غیرضروری شروع شد و به تدریج با حصول اطمینان از آمادگی کامل جامعه و گسترش بازارهای سرمایه و اثبات کارآیی بیشتر بخش خصوصی، به کلیه بخش‌های اقتصادی نظیر بزرگراه‌ها، مخابرات، هواپیمایی، فرودگاه‌ها، کشتی‌سازی، فولاد، راه‌آهن، آب و برق و گاز و... گسترش یافت. افزون بر این فرآیند خصوصی‌سازی در انگلستان در کمتر از 10 سال توانست نتایج قابل توجهی برای این کشور به همراه داشته باشد، به‌عنوان مثال تعداد سهامداران را به 12 میلیون نفر برساند، 8/ 36 میلیارد پوند درآمد از فروش شرکت‌های بزرگ به‌دست آورد و تعداد شاغلان بخش دولتی از 065/ 2 میلیون نفر در سال 1979 به 99/ 1 میلیون نفر در سال 1986 رسید.
2. آلمان: در بین کشورهای اروپای شرقی که پس از فروپاشی کمونیسم، آزادسازی و خصوصی‌سازی را شروع کردند، فرآیند واگذاری سهام شرکت‌های دولتی در آلمان شرقی موفق‌تر از همه بوده و تجربیات حاصل از آن دارای اهمیت و ویژگی‌های بارز است. محدود کردن دامنه فعالیت اقتصادی دولت از طریق خصوصی‌سازی، افزایش زمینه رقابت بین شرکت‌ها، مدرنیزه کردن ماشین‌آلات و تجهیزات، حفظ اشتغال و افزایش سرمایه‌گذاری‌های مولد از جمله اهداف واگذاری شرکت‌ها به بخش خصوصی بود. در یک جمع‌بندی می‌توان گفت خصوصی‌سازی در آلمان شرقی به دنبال واگذاری شرکت‌ها و موسسات دولتی به قیمت ارزان مشروط به تعهد خریدار به ادامه عملیات شرکت، حفظ اشتغال و افزایش سرمایه‌گذاری جدید بود که در این زمینه موفقیت‌های چشمگیری نیز به‌دست آورد و توانست حدود 12 هزار واحد و موسسه دولتی را واگذار کند، حدود 160 میلیارد مارک تعهد سرمایه‌گذاری به‌وجود آورد و 45 میلیارد مارک درآمد کسب کند که البته باید هزینه‌های انجام شده را نیز مورد توجه قرار داد.
3. مالزی: مالزی از جمله کشورهایی است که برخلاف سایر کشورهای جهان که در دهه‌های 1950 و 1960 دارای اقتصاد برنامه‌ای و دولتی بودند، در این دهه‌ها دارای یک اقتصاد متکی بر بخش خصوصی بود؛ اما این استراتژی در دهه 1970 با شروع برنامه اقتصاد دولت برای ریشه‌کن کردن فقر و محرومیت در بین تمامی اقوام جامعه مورد تجدیدنظر قرار گرفت که با مشکلات گوناگون در عرصه فعالیت‌های اقتصادی مواجه شد و دوباره واگذاری فعالیت‌ها به بخش خصوصی سرلوحه سیاست‌های اقتصادی این کشور قرار گرفت. مشکلات گوناگون اقتصادی در این کشور مهم‌ترین پایه و اساس توجیه حرکت به سوی واگذاری شرکت‌های دولتی قرار گرفت و خصوصی‌سازی توسط نخست‌وزیر مالزی در سال 1983 به‌طور رسمی اعلام شده اما در عمل عملیات واگذاری شرکت‌ها از سال 1985 شروع شد. کاهش بار مالی دولت، افزایش کارآیی، توجه به نقش کارآفرینی و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی داخلی و خارجی و کاهش اندازه دولت مهم‌ترین اهدافی بودند که برنامه خصوصی‌سازی در مالزی دنبال می‌کرد. همچنین روش فروش سهام، پیمانکاری و اجاره و سرمایه‌گذاری مشترک داخلی و خارجی مهم‌ترین روش‌هایی بودند که برای دستیابی به اهداف خصوصی‌سازی در این کشور مورد استفاده قرار گرفتند. نکته قابل توجه در تجربه خصوصی‌سازی مالزی که تقریبا بین تمام کشورهای دیگر مشترک است وجود برخی اقدامات و اصلاحات پیش از اجرای سیاست خصوصی‌سازی برای فراهم کردن زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و اجرایی است.
4. فرانسه: دامنه فعالیت‌های اقتصادی دولت در فرانسه نیز همانند دیگر کشورهای اروپایی به خاطر ضعف‌های نظام بازار، وقوع جنگ‌های اول و دوم جهانی و مسائل ایدئولوژیک در دهه‌های قبل از 1980 به‌طور وسیعی گسترش یافت و دولت طیف گسترده‌ای از فعالیت‌های اقتصادی را تصدی کرد. این روند ادامه یافت تا اینکه در سال 1986 کنترل امور به دست دولت ژاک شیراک افتاد و خصوصی‌سازی به‌طور رسمی شروع شد. در این سال دولت فرانسه اعلام کرد قصد دارد سهام 65 شرکت دولتی را که ارزش آنها بین 250 تا 300 میلیارد فرانک است و بیش از 800 هزار نفر در آنها اشتغال دارند را به بخش خصوصی واگذار کند. بر این اساس، طی مصوبه‌ای توسط مجلس در سال 1986 لیست شرکت‌های انتخاب شده برای واگذاری را به مردم اعلام و بیان کرد که دولت در نظر دارد تا سال 1991 به میزان 65 درصد از منافع خود در بانک‌ها و سایر شرکت‌های را واگذار کند. به این ترتیب پس از انجام اقدامات مختلف و ارائه تصویری روشن از سیاست خصوصی‌سازی، دولت عملا کار واگذاری سهام شرکت‌ها را در سال 1987 شروع کرد و در چند سال موفقیت‌های چشمگیری به‌دست آورد. به‌عنوان مثال توانست درآمدی بالغ بر 7/ 66 میلیارد فرانک را نصیب خود کند که 46 میلیارد فرانک آن را برای جبران بدهی‌های دولت و 7/ 20 میلیارد فرانک دیگر را برای سرمایه‌گذاری در بنگاه‌های دولتی اختصاص داد.




ارسال نظر شما

Protected by FormShield

فصل تجارت سایت خبری تحلیلی اقتصاد

آگهی ها

  • پخش زنده آخرین اخبار اقتصادی
  • تبلیغات
  • چتر حمایتی فصل اقتصاد و فصل تجارت
  • باشگاه نخبگان، خبرنگاران، مدیران روابط عمومی و کارآفرینان
  • کمکتان می کنیم تا به اهداف خود برسید