آدرس‌های غلط / برجام چقدر در رشد اقتصادی کشور موثر بود؟ اقتصاد کلان

آدرس‌های غلط / برجام چقدر در رشد اقتصادی کشور موثر بود؟

  بزرگنمايي:

فصل تجارت - اخیرا برخی رسانه‌ها دور تازه‌ای از «بزک کردن برجام» را در دستور کار قرار داده‌اند تا با جلب اعتماد مجدد مردم به مذاکره با غرب، منفذی برای مذاکره با طرف‌ غربی پیدا کنند.

به نظر می‌رسید پس از خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریم‌های بانکی و نفتی و پس از تعلل کشورهای اروپایی در عمل به تعهدات برجامی خود و پس از نمودار شدن یک به یک اشکالات حقوقی برجام همچون مکانیزم ماشه، مدافعان برجام از حمایت‌های کور از این توافق دست بردارند اما هنوز هم بازوهای رسانه‌ای جریان سیاسی غربگرا ، تلاش می‌کنند جنازه برجام را هم بزک کنند! اخیراً یکی از رسانه‌های متعلق به جریان سیاسی طرفدار برجام در تحلیلی تلاش کرده است با تکیه بر آمار تولید ناخالص داخلی کشور در سال‌های اخیر و رشد اقتصادی مربوط به دو سال 95 و 96 که مجموعاً 12.5 درصد است، برجام را به عنوان گشایشی «خارج العاده » برای اقتصاد ایران معرفی کند. اما واقعیت چیست و چنین اقداماتی با چه اهدافی انجام می‌گیرد؟
رشد اقتصادی سال 95، حاصل شروع مجدد خام فروشی
مبنای محاسبه رشد اقتصادی، درصد تغییرات تولید ناخالص داخلی نسبت به سال گذشته است. با توجه به تحریم‌های نفتی ایران از سال 91 تا 94 و کاهش فروش نفت و درآمدهای نفتی، تولید ناخالص داخلی کشور در سال‌های 91 تا 94 روند کاهشی داشته است. پس از توافق برجام و آغاز دوباره فروش نفت خام، به دلیل افزایش ناگهانی درآمدهای نفتی، تولید ناخالص داخلی در سال 95 نسبت به این مقدار در سال 94 رشدی بی‌سابقه را تجربه کرده است که این رشد ربطی به افزایش اشتغال و تولیدات غیرنفتی در کشور نداشته است. با توجه به اینکه در محاسبه رشد اقتصادی، وضعیت اقتصادی را با سالِ قبل از آن مقایسه می‌کنند، طبیعی است پس از چند سال کاهش فروش نفت خام و رشد منفی اقتصادی، این افزایش ناگهانی درآمدهای نفتی، رشد اقتصادی بزرگی را به لحاظ آماری ثبت کند. با این حال آمار نشان می‌دهند عوائد حاصل از این خام فروشی، سبب رونق اقتصادی، رشد تولید و افزایش رفاه مردم نشده است. در ادامه به بررسی برخی از آمار اقتصادی مربوط به سال‌های 91 تا 96 خواهیم پرداخت.
وضعیت تولید ناخالص داخلی بدون نفت
بر اساس آمار بانک مرکزی، تولید ناخالص داخلی بدون در نظر گرفتن درآمدهای نفتی بر اساس قیمت پایه سال 90 به قرار زیر است:
تولید ناخالص داخلی به قیمت پایه سال 90، بدون نفت (میلیارد ریال) درصد رشد نسبت به سال گذشته


تولید ناخالص داخلی به قیمت پایه سال 90، بدون نفت (میلیارد ریال)
درصد رشد نسبت به سال گذشته
1391
4986423.5
0.39
1392
5012869.9
0.53
1393
5162848.7
2.9
1394
5003252.3
3.19 -
1395
5166636
3.16
1396
5401891
4.36
بر اساس آمار فوق که برگرفته از اطلاعات بانک مرکزی است، تولید ناخالص داخلی کشور بدون احتساب نفت، به جز سال 94 (سال منتهی به توافق هسته‌ای) روند افزایشی داشته است. این بدان معناست که تحریم‌های نفتی اگرچه در ابتدا مشکلاتی را برای کشور به وجود آورده بود، اما به تدریج سبب کاهش وابستگی و جایگزینی واردات گشته بود.
وضعیت اشتغال و نابرابری‌های اقتصادی در کشور
آمار جالب توجه دیگر، نرخ بیکاری است که ارتباط مستقیمی با دوره‌های رونق و رکود در اقتصاد دارد. طبیعی است اگر ادعای حامیان برجام بر ایجاد گشایش اقتصادی در کشور پس از برجام را بپذیریم، باید شاهد کاهش نرخ بیکاری پس از برجام می‌بودیم. اما آمار چیز دیگری را نشان می‌دهد.
سال
نرخ بیکاری
1391
12.2
1392
10.4
1393
10.6
1394
11
1395
12.4
1396
12.1
جدول فوق نشان می‌دهد پس از برجام (حتی در سال‌های 95 و 96 که هنوز آمریکا از برجام خارج نشده بود) نه تنها نرخ بیکاری در کشور کاهش نیافته، بلکه روندی افزایشی داشته است. این بدین معناست که افزایش درآمدهای نفتی نتوانسته اثر مطلوبی بر رونق اقتصادی و چرخیدن چرخ زندگی مردم بگذارد. این افزایش بیکاری در کنار سیاست‌های رانتی دولت، سبب افزایش نابرابری‌های اقتصادی در کشور شده و ضریب جینی را از 0.38 در سال 91 به 0.40 در سال 96 افزایش داده است. اما آیا تنها راه‌حل مشکلات اقتصادی کشور، مذاکره با غرب بود و آیا تحریم‌ها را نمی‌شد به فرصت تبدیل کرد؟
هنر تحریم‌ها
«هنر تحریم‌ها» نام کتابی است که ریچارد نفیو طراح تحریم‌های مالی علیه ایران در دولت اوباما نوشته و از راهبردهای تحریمی در طول دوره کاری خود و از تجربیات تحریم علیه عراق، کره شمالی و ایران و برخی اقدامات دولت دهم در مقابله با تحریم‌ها سخن گفته است. وی در صفحه 108 این کتاب اعتراف می‌کند در زمان شروع مذاکرات هسته‌ای که منجر به توافق برجام شد، فشار ناشی از تحریم‌ها بر روی ایران در حال از دست رفتن بود و شاخص‌های متعددی همچون ثبات فزاینده صادرات نفت ایران، افزایش تجارت غیر نفتی ایران نسبت به قبل و اصلاحات اقتصادی در ایران که در دولت نهم و دهم انجام شده بود، به تدریج اقتصاد ایران را نسبت به تحریم‌ها مقاوم می‌کرد.
از نظر بسیاری از کارشناسان تحریم در صورتی که تحریم‌ها از نقطه فشار خود عبور می‌کرد، ایران می‌توانست منافع از بین رفتن تحریم را بدون دادن هزینه‌ای در اختیار بگیرد. این همان موضوعی است که رهبر انقلاب نیز از آن تعبیر به «اقتصاد مقاومتی» کرده و می‌گویند: «تحریم، مشکل‌تراش بود امّا برای ما برکاتی هم داشت. تحریم به ما نشان داد که باید به خودمان متّکی باشیم و به ما ثابت کرد که می‌توانیم از نیروهای درونی خودمان استفاده کنیم»
در گزارشی که مرکز پژوهش‌های کنگره آمریکا در 11 می سال 2018 (21 اردیبهشت‌ماه سال 1397) و تنها سه روز پس از اعلام ترامپ مبنی بر خروج آمریکا از برجام منتشر کرده، به راهبردهایی که ایران می‌تواند پس از بازگشت تحریم‌های آمریکا دنبال کرده و با تحریم‌ها مقابله کند، اشاره شده است که از جمله مهم‌ترین آنها، افزایش صادرات غیر نفتی، افزایش فروش فرآورده‌های پتروشیمی و میعانات گازی و کاهش واردات کالاهای لوکس است. این گزارش نیز شاهد دیگری از مؤثر بودنِ مقاوم‌سازی اقتصاد در برابر تحریم‌هاست. با این حال باید دید چرا جریان سیاسی غربگرا به جای درس گرفتن از تجربه برجام و تکیه بر توان داخلی، همچنان به دنبال بزک کردن برجام است.
به نظر می‌رسد هدف جریان سیاسی مذکور، آماده‌سازی افکار عمومی جهت آغاز مذاکره با طرف‌های غربی به ویژه آمریکا پس از روی کار آمدن احتمالیِ نامزد دموکرات در انتخابات آمریکاست. با این حال این طیف سیاسی باید بدانند که این تاکتیک دیگر اثر ندارد و آنان بهتر است پاسخگوی این پرسش باشند که چرا به موازات مذاکرات هسته‌ای، سیاست‌های اقتصاد مقاومتی را اجرا نکردند تا اقتصاد کشور همچنان به تصمیمات سیاسی خارج از مرزهای کشور وابسته نباشد.



ارسال نظر شما

Protected by FormShield

اخبار خواندنی

بهاروند: ایران آماده تسریع مذاکرات هواپیمای اوکراینی است/ درباره مجازات خاطیان ابهامی وجود ندارد

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام عنوان کرد: جهش تولید از طریق جهش تکنولوژی در سایپا عملیاتی می شود/ خودروسازان به سمت افزایش داخلی سازی خودروها حرکت کنند/ سایپا، طراحی و تولید خودرو را با در نظر گرفتن سلایق مردم دنبال می کند

قیمت نفت در پی افزایش ذخیره‌سازی آمریکا کاهش یافت

افزایش 10 درصدی صادرات زعفران در کشور/ 85 درصد زعفران تولیدی ایران صادراتی است

امنیت غذایی با حذف معافیت مالیاتی بخش کشاورزی به خطر می افتد

سقوط 200 واحدی داوجونز / وال‌استریت در کشمکش با پاندمی کرونا

افت اغلب شاخص‌های سهام آسیایی

کاهش سرمایه گذاری در آمریکا و اروپا رکورد زد

احتمال تاخیر سه ماهه افزایش تولید اوپک پلاس

"فروت‌ست" را جدی بگیرید

موافقت مجلس با تفحص از منطقه آزاد قشم

برندگان سی و چهارمین دوره قرعه کشی حساب های قرض الحسنه بانک رفاه

بانک ملی ایران، حامی تولیدکنندگان

بخش معدن بدنبال تعمیق ارتباط با دانشگاه‌هاست

رشد چهاربرابری صادرات سمنان و نقش‌آفرینی در توسعه کشور

ادامه ریزش نرخ خودرو با وجود مجوز افزایش قیمت شورای رقابت

سهم روز افزون تجدیدپذیرها در سبد انرژی ایران و جهان

یارانه معیشتی آبان ماه شنبه واریز می‌شود

اعلام نتیجه حراج اوراق بدهی دولتی و برگزاری حراج جدید

چهار محال و بختیاری ظرفیت مناسبی برای رونق تولید و اشتغال دارد

پرواز بیتکوین ادامه دارد

سمنان استان نقش‌آفرین در صادرات کشور

اصول اقناع

عملکرد ضعیف بانک مرکزی در اجرای سامانه نهاب

ادامه روزهای بد بورسهای جهان

فصل تجارت سایت خبری تحلیلی اقتصاد

آگهی ها

  • پخش زنده آخرین اخبار اقتصادی
  • فصل بانک، نشریه الکترونیکی تخصصی بانک

© - www.fasletejarat.com . All Rights Reserved.