«دنیای‌اقتصاد» گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس را بررسی کرد
3مانع توسعه صنعت نفت روزنامه های اقتصادی

3مانع توسعه صنعت نفت

  بزرگنمايي:

فصل تجارت - دنیای اقتصاد - محمد‌سعید نادری : مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در گزارش مرداد‌ماه خود تحت‌عنوان «مانع‌زدایی و پشتیبانی از تولید در صنعت نفت و گاز؛ مسائل و راهکارها» با اشاره به نام‌گذاری سال 1400 با عنوان «تولید؛ پشتیبانی‌ها و مانع‌زدایی‌ها» به بررسی صنعت نفت و گاز کشور پرداخته و آمار و ارقام موجود در این گزارش، خبر از مسیر ناهموار توسعه صنعت نفت کشور می‌دهد. مرکز پژوهش‌ها در گزارش خود به بحث عدم سرمایه‌گذاری مناسب در بخش بالادست پرداخته و از افت 1/ 7 میلیارد دلاری سرمایه‌گذاری طی سال‌های 1392 تا 1398 خبر داده است. این نهاد در گزارش خود دلیل اصلی این امر را پافشاری به جلب سرمایه‌گذاری شرکت‌های خارجی دانسته است، هر چند که می‌توان به جست‌وجوی علل دیگری مانند نقش تحریم‌ها برای این چالش هم رفت. مرکز پژوهش‌ها همچنین با اشاره به بحث ضریب بازیافت میادین نفتی کشور، از بی‌توجهی به تولید صیانتی گفته و مدعی شده است که ضریب بازیافت میانگین برای مخازن نفتی به 27 درصد کاهش یافته است که به‌معنای از دسترس خارج‌شدن سه‌چهارم منابع نفتی کشور است. آنها راهکار حل چنین اقدامی را توجه به دانشگاه‌ها و موسسات پژوهشی از سوی وزارت‌نفت عنوان کرده‌اند که می‌توان در کنار آن به تجربه موفق سایر کشورها و همسایگان نیز نگاهی داشت و نبود فناوری‌های پیشرفته روز در این بخش را عامل اصلی چنین رویدادی دانست که ممکن است به از بین رفتن بخشی از ثروت ملی کشور برای همیشه منجر شود.

در بخش موانع و چالش‌های اصلی این گزارش نخستین مورد مطروحه، بحث عدم‌توسعه و سرمایه‌گذاری در بخش بالادستی بر اساس اهداف برنامه و عدم‌استفاده از ظرفیت مالی داخلی برای پیگیری این هدف است. مرکز پژوهش‌ها با ارائه آماری به نقل از وزارت نفت و معاونت برنامه‌ریزی گفته است که سرمایه‌گذاری در بخش بالا‌دستی صنعت نفت طی سال‌های 1392 تا 1398 به‌طور متوسط 41/ 17 درصد کاهش یافته است. در واقع میزان کل سرمایه‌گذاری از 4/ 10 میلیارد دلار در سال 1392 به 3/ 3 میلیارد دلار در سال 1398 رسیده که نشان از کاهش چشمگیر 1/ 7میلیارد دلاری در این بخش دارد. بخش عمده‌ای از این امر بی‌تردید به تحریم‌های نفتی علیه ایران بازمی‌گردد که ظرفیت‌های مالی و فرصت سرمایه‌گذاری را از این صنعت دریغ کرده است. چنان‌که در سال 1395 و با آغاز اجرای برجام، میزان سرمایه‌گذاری در بخش بالا‌‌دست با افزایش 5/ 2 میلیارد دلاری به 7/ 7 میلیارد دلار رسید. البته مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارش خویش غفلت وزارت نفت از نظام‌های متنوع سرمایه‌گذاری در بخش بالا‌دست، پافشاری دولت بر عقد قرارداد برای جذب سرمایه‌گذاری شرکت‌های خارجی و بی‌توجهی به ظرفیت داخلی برای سرمایه‌گذاری، توسعه میادین و بهره‌برداری از آنها را موجب فرصت‌سوزی در این بخش دانسته است. اما شاید نتوان انگشت اتهام در این زمینه را تنها به‌سوی تلاش برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی دراز کرد و نقش تحریم‌ها علیه صنعت نفت و افت شدید درآمدهای نفتی را نادیده گرفت. ضمن آنکه در گزارش مرکز پژوهش‌ها نقش منابع خارج از صنعت نفت در سرمایه‌گذاری بر روی این بخش بسیار چشمگیر و اساسی‌تر از منابع نفتی بوده که این امر نیز به نوبه خود جای سوالات زیادی دارد.
چالش کاهش ضریب بازیافت مخازن نفتی
مرکز پژوهش‌ها در ادامه گزارش خود «وضعیت نامناسب تولید از میادین مشترک» را نتیجه ارزیابی اشتباه دولت درباره بازگشت شرکت‌های بین‌المللی به صنعت نفت ایران دانسته و آن را یکی دیگر از موانع این بخش قلمداد کرده است. در بخش دیگر گزارش مرکز پژوهش‌ها به موضوع «کاهش متوسط ضریب بازیافت مخازن کشور» و بی‌توجهی به تولید صیانتی در بخش استخراج پرداخت شده است. این حقیقت که میادین نفتی کشور در حال پیر‌شدن هستند و طبق آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا بیش از سه‌چهارم آنها در نیمه دوم عمر خود به‌سر می‌برند، اما مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارش خود این رقم را 61 درصد میدان‌های نفتی کشور عنوان کرده است. همچنین این گزارش مدعی شده که متوسط ضریب بازیافت مخازن نفتی طی سال‌های 1392 تا 1398 از 92/ 28 درصد به 49/ 27 درصد کاهش یافته است. این امر به معنای به دام افتادن منابع ملی کشور و احتمالا عدم دسترسی به آنها در آینده خواهد بود که به معنای کاهش تولید و افت فشار مخازن نفت است. مرکز پژوهش‌ها لزوم همکاری و ایجاد برنامه جامعی از سوی وزارت‌نفت برای همکاری با دانشگاه‌ها و موسسات پژوهشی را به‌عنوان راهکاری در این زمینه مطرح کرده است؛ در حالی‌که مساله عدم‌پیشرفته‌بودن و عدم دسترسی به فناوری‌های روز جهانی نیز یکی دیگر از دلایل اصلی چنین رخدادی در صنعت نفت است. چنانکه بسیاری از تولیدکنندگان بین‌المللی و همسایه‌های نفتی ایران برای حل این معضل رو به فناوری‌های روز و شرکت‌هایی آورده‌اند که امکان افزایش ضریب بازیافت مخازن هیدروکربوری را افزایش می‌دهند.
بدهی 60 میلیارد دلاری شرکت نفت و چالش تامین مالی
مرکز پژوهش‌ها در رابطه با دشواری تامین مالی در این صنعت هم به وابستگی بخش‌های مختلف صنعت نفت و به‌ویژه بخش تامین مالی اشاره کرده و می‌گوید در گذشته بیش از 70درصد منابع لازم در بخش بالادستی از طریق سرمایه‌گذاری خارجی جذب و تامین شده که این رقم طبیعتا در سال‌های اخیر افت شدیدی داشته است. از سوی دیگر نیز کاهش صادرات نفت‌خام در 1398 نیز باعث کاهش سهم منابع داخلی در تامین سرمایه‌گذاری بخش بالادست شده است. از سوی دیگر، این گزارش مجموع بدهی‌های شرکت ملی نفت ایران به بانک مرکزی، بانک‌های تجاری و بابت انتشار اوراق مشارکت ارزی و ریالی را تا پایان سال 1398 حدود 60 میلیارد دلار اعلام کرده است. این رقم بسیار قابل‌توجه است، چراکه آمار اعلام شده تنها تا سال 1398 را در‌برمی‌گیرد و با توجه به سقوط چشمگیر قیمت نفت، افت تقاضا در بازارهای جهانی و در کنار آن محدودیت بسیار شدید ایران برای فروش نفت‌خام خود در سال 1399 که تا اکنون ادامه داشته، بی‌تردید حجم وسیع تعهدات شرکت ملی نفت را گسترده‌تر کرده و همین امر مانعی جدی بر سر راه دستیابی شرکت نفت به اهداف توسعه‌گرایانه و انجام سرمایه‌گذاری است. همچنین باید در نظر داشت که با خروج سرمایه‌گذاران خارجی، افت شدید بهای نفت‌خام در سال‌های اخیر، از بین رفتن دسترسی ایران به بازارهای جهانی نفت، افزایش هزینه‌های تولید به دلیل فرسودگی تجهیزات و عمر بالای مخازن و میادین نفتی در کنار سهم 85درصدی بودجه عمومی از منابع درآمدی نفت، شرایطی را رقم‌زده که صنعت نفت حتی در مواردی از تامین هزینه‌های خود عاجز است.
افزون بر این، مساله رابطه مالی دولت و شرکت ملی نفت باعث شده تا این نهاد تنها 5/ 14 درصد از درآمد حاصل از صادرات نفت‌خام، میعانات گازی و فرآورده‌های نفتی را در اختیار داشته باشد و عملا باید تمامی هزینه‌های خود را از این محل پرداخت کند. همان‌گونه که در گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس نیز به این امر اشاره شده، باید توجه داشت که این قانون شاید در سال‌های پایانی دهه 1380 که ایران صادرات خوبی داشت و 100 تا 120 دلار از هربشکه نفت‌خام درآمد کسب می‌کرد، پاسخگو نیازهای آن بوده باشد؛ اما در شرایط کنونی و با افت قیمت نفت، تحریم‌ها و کاهش تقاضا ناشی از کرونا درآمد شرکت نفت کاهش یافته و چنین سهمی نمی‌تواند حلال مشکلات مالی آن در بخش‌های مختلف باشد. برای نشان دادن این مساله شاید کافی باشد به گزارش بانک مرکزی درباره نماگرهای اقتصادی در سه‌ماهه چهارم سال 1399 اشاره کرد. بانک مرکزی می‌گوید در سال 1399 ایران 21میلیارد و 43 میلیون دلار صادرات نفتی داشته که در قیاس با درآمد 29 میلیارد دلاری سال 1398 هم افت تقریبا 8 میلیارد دلاری داشته است. این ارقام زمانی جالب‌تر می‌شود که به درآمد نفتی 60 میلیارد دلاری سال 1397 و 62میلیارد دلاری سال 1396 نگاه کنیم که نشانگر از دست رفتن حدود دو سوم درآمدهای حاصل از صادرات نفتی کشور است.
در چنین شرایطی برای دستیابی به اهداف توسعه‌ای در صنعت نفت و گاز کشور، نیاز به بازنگری اساسی در برخی از سیاست‌گذاری‌های این بخش ضروری است. با تمام مشکلاتی که در بالا به آن پرداخته شد و سیاهه بلندبالای چالش‌های صنعت نفت که در گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس و بسیاری از اظهارات مدیران ارشد و میانی این صنعت به آنها اشاره شده، شاید یکی از اصلی‌ترین اقداماتی که باید در دستور کار قرار بگیرد، جذب سرمایه از سوی بخش‌خصوصی باشد. جذابیت بخش‌های مختلف صنعت نفت کشور برای بخش‌خصوصی بسیار بالا است و می‌توان با میدان‌دادن به سرمایه‌گذاران خصوصی و نظارت دقیق شرکت ملی نفت بر عملکرد آنها بخش عمده‌ای از این مشکلات را تخفیف داد. از سوی دیگر حضور سرمایه‌گذاران خارجی برای مشارکت در سرمایه‌گذاری و پروژه‌های توسعه و به‌ویژه دریافت و انتقال تکنولوژی‌های روز از آنان هم می‌تواند باعث پیشرفت روزافزون صنعت نفت کشور شود و همزمان با تامین سرمایه برای پروژه‌های این صنعت کلیدی، به افزایش کارآمدی و بهره‌وری تاسیسات زیرساخت این صنعت کمک کند.
مساله دیگری نیز در این میان وجود دارد و آن هم سهم صنعت نفت از درآمدهای صادراتی خود است که با افزایش سهم صنعت نفت و کاهش هرچه بیشتر وابستگی بودجه به درآمدهای نفتی، می‌تواند به رشد سرمایه‌گذاری و توسعه بخش‌های مختلف بپردازد و از زیر بار بدهی‌های سنگین خود کمر خالی کند. از سوی دیگر هم این امر به کاهش وابستگی اقتصاد کشور به دلارهای نفتی منجر خواهد شد و می‌توان از درآمد نفتی کشور در جهت سرمایه‌گذاری در منابع جایگزین سوخت‌های فسیلی و ساخت نیروگاه‌های برق خورشیدی، هیدروژنی یا بادی استفاده کرد و برای آیندگان نیز حداقلی از امنیت انرژی را به این طریق تضمین کرد.



ارسال نظر شما

Protected by FormShield

اخبار خواندنی

نیشکر هفت‌تپه به کجا واگذار می‌شود؟

موج مثبت در سینمای ایران

عقب‌نشینی مکرون در گفت‌وگو با بایدن

ترخیص فوری با گارانتی ارزی

مانع تولید واکسن ایرانی

چه کسی رئیس تیم مذاکره می‌شود؟

زنگ خطر 5 هزار معدن متروک

چکش کاری طرح اولیه تامین مالی تولید و زیرساخت ها با حضور کارشناسان دستگاه های اجرایی

دلِ پُر خون «سرخون» از آلودگی نفتی/ جبران خسارات مردم فراموش شد!

سفرهای مردم در هفته پایانی تابستان به اوج رسید

گازپروم: جلوی صادرات گاز به اروپا را نگرفتیم

ورود رییس جمهور به ماجرای تداوم گرانفروشی ایرلاین‌ها در پروازهای اربعین

توافق آمریکا برای بازگشت مدیرمالی هواوی به چین

درخشش طلای سیاه مهارناپذیر ماند

شانس طلا برای صعود ضعیف است

یک هزار باغ دیم در ایلام تا پایان سال آینده به بهره‌برداری می رسد

وزیر نفت: ظرفیت تولید نفت در استان ایلام 125 هزار بشکه افزایش می یابد

افت دلار

دلیل بی‌نظمی در سفر زائران اربعین از زبان معان وزیر راه

دلیل بی‌نظمی در سفر زائران اربعین از زبان معاون وزیر راه

سهم هر ایرانی از یارانه انرژی چقدر است؟

قیمت سبد نفتی اوپک وارد کانال 76 دلار شد

مسافران فاقد بلیت و روادید، عامل شلوغی فرودگاه امام بودند

وزیر صمت: راه اندازی صنایع پایین دستی پتروشیمی ارزش افزوده بالایی دارد

بازار برداشت پسته سیرجان کاهش 50 درصدی اما رونق دارد

فصل تجارت سایت خبری تحلیلی اقتصاد

© - www.fasletejarat.com . All Rights Reserved.